संपर्कभाषा म्हणजे काय?

चळवळ 69

मुळात संपर्कभाषा (common language) असं काहीच नसतं. एखाद्या माणसाने दुसर्‍या प्रदेशात स्थलांतर केल्यानंतर त्याला तिथे गैरसोय होऊ नये म्हणून दोघांना कळेल अशी एक सामायिक भाषा निवडतात फारफार तर आपण तिला कामापुरती बोलली जाणारी सामायिक भाषा म्हणू. एकदमच वेगळ्या भाषा बोलणारी लोकं जवळच्या प्रदेशात राहत असतील तर त्या सर्वांना एकमेकांशी संपर्क करणं सोयीचं व्हावं म्हणून वापरली जाणारी भाषा (पापुआ न्यू गिनी किंवा आफ्रिकेतील काही देश). अर्थात, ह्याला झपाट्याने होणारं  जागतिकीकरण कारणीभूत आहे. भारताचं अस्तित्व सहस्त्रावधी वर्षांपासून आहे आणि तेव्हा आत्ता जी संपर्कभाषा म्हणून लोक मिरवत आहेत ती हिंदी भाषा अस्तित्वातच नव्हती मग लोकांनी काय केलं? लोकांची गैरसोय झाली नाही? अर्थातच, त्या काळात स्थलांतरितांना सुरुवातीला काही काळ गैरसोय झाली असणारच पण कालांतराने ते तिथल्या संस्कृतीशी समरस झाले.
जुन्या काळात सामाजिक, भाषिक, धार्मिक, आर्थिक, सांस्कृतिक -माणसाच्या देवाणघेवाणीचे जितके मार्ग शक्य असतील त्या साऱ्या मार्गांनी एकमेकांच्या गोष्टींची मोठ्या प्रमाणात देवाणघेवाण झाली, कथित संपर्कभाषा नसताना!

संपर्कभाषा म्हणून जी भाषा असल्याचे गैरसमज आता बोकाळले आहेत ती हिंदी आता केवळ संपर्कभाषाच राहिली आहे का? ती कामापुरती बोलली जाणारी भाषा आहे का? तर याचं उत्तर नाही असंच असेल. ती भाषा न बोलणाऱ्या लोकांनी म्हणजेच अहिंदी भाषिकांनी संपर्काभाषेला आपल्या जीवनाचा अविभाज्य घटक बनवून टाकलं आहे. महाराष्ट्र, गुजरात या भागात व्यवहार, मनोरंजन, अभिव्यक्ती या मानवी जीवनाच्या सर्वात महत्वाच्या बाबींमध्ये संपर्काभाषेचा शिरकाव झालाय, संपर्काभाषेला लोकांनीच एवढं मोठं केलय कि त्यासमोर मातृभाषा ठेंगणी वाटू लागलीय. त्यानंतर सामायिक भाषेची पाठराखण करणारे असा सिद्धांत मांडतात कि या गोष्टी आपल्या मातृभाषेत उपलब्धच नाहीत. आणि, त्या कशा उपलब्ध असतील? कारण त्यांनीच दुसरी भाषा सतत वापरुन आपल्या मातृभाषेचे महत्व कमी केलेय.

दक्षिण आणि उत्तर भारतात युद्धानिमीत्ताने गेलेले मराठे आता त्या मातीतलेच झाले. महाराष्ट्रात आलेले लमाणी, बंजारा, सावजी, कैकाडी, कोमटी हे आता मराठीच झाले. हे सर्व शक्य झाले संपर्कभाषेच्या अनुपस्थितीमुळे नाहीतर अजूनही ती मंडळी संपर्कभाषेतच बोलत बसली असती. संपर्कभाषा ही स्थानिक भाषेला धोकादायक ठरु शकते कारण ती स्थानिक भाषेच्या वापराची गरजच नष्ट करते. तेव्हा संपर्कभाषा वगैरे अश्या थोतांडाचं समर्थन करण्याची खरंच गरज नाही.

दक्षिण आणि उत्तर भारतात युद्धानिमीत्ताने गेलेले मराठे आता त्या मातीतलेच झाले. महाराष्ट्रात आलेले लमाणी, बंजारा, सावजी, कैकाडी, कोमटी हे आता मराठीच झाले. हे सर्व शक्य झाले संपर्कभाषेच्या अनुपस्थितीमुळे नाहीतर अजूनही ती मंडळी संपर्कभाषेतच बोलत बसली असती. संपर्कभाषा ही स्थानिक भाषेला धोकादायक ठरु शकते कारण ती स्थानिक भाषेच्या वापराची गरजच नष्ट करते. तेव्हा संपर्कभाषा वगैरे अश्या थोतांडाचं समर्थन करण्याची खरंच गरज नाही.

#संपर्कभाषानको #मराठी #म #मराठीआमुचीमायबोली#मराठीबोलाचळवळ

mm

मायबोली प्रशासक

मराठी या आपल्या मायबोलीसाठी झटणाऱ्या कार्यकर्त्यांचा गट. आपणही मायमराठीच्या सेवेसाठी उत्सुक असल्यास आम्हाला खालील पत्त्यावर विपत्र (ईमेल) पाठवा. marathibolachalawal@gmail.com

@marhathi यांनी घडवलेले
Xameo यांच्या प्रेमळ पाठिंब्याने

x

चुकवू नये असं काही!!

मराठीचा आग्रह हा स्वाभिमान कि दुराग्रह?
बहुभाषिक असलेल्या आणि बहुभाषिक म्हणूनच एकत्र आलेल्या आपल्या ह्या संघराज्यात एकच भाषा ही देशाची ओळख कशी होऊ शकते? देशाचे सगळे नागरिक समान , तर त्य...
जनसामान्यांची भाषिक चळवळ
चळवळीबद्दल बरेचदा मराठीजणांची प्रतिक्रिया अशी असते. "मराठी बोला चळवळ हि राजकीय आहे का?" "मराठी बोला चळवळ कोणत्या पक्षाला पाठिंबा देते?" "चळवळी...
चळवळीतले अनुभव - थाना नव्हे ठाणे!
थाना नव्हे ठाणे प्रसंग लोकल वारीचा वेळ रात्री१०-१५ ची स्थानक- कांजूरमार्ग मुंबई माझे स्थानक भांडूप येणार म्हटल्यावर मी ठाणे गाडीत...
powered by RelatedPosts
%d bloggers like this: